توسعه مئابع انسانی در مراکز گردشگری

امروزه گردشگری بعنوان بزرگترین و متنوع ترین فعالیت خدماتی دنیا در تجدید حمایت جوامع انسانی و احیای فرهنگی آن اشتغال و درآمد زایی ، حفاظت از فضای طبیعی و محیط زیست و ... در نتیجه توسعه همه جانبه جوامع نقش بسزایی دارد

           امروزه گردشگری بعنوان بزرگترین و متنوع ترین فعالیت خدماتی دنیا در تجدید حمایت جوامع انسانی و احیای فرهنگی آن اشتغال و درآمد زایی ، حفاظت از فضای طبیعی و محیط زیست و ... در نتیجه توسعه همه جانبه جوامع نقش بسزایی دارد . اکنون گردشگری بعنوان فعالیتی گسترده عظیم و توانمند بایستی به نحوی توسعه یابد که در عین دستیابی به اهداف مورد نظر بتواند شاخص های توسعه را در بر گرفته و با کسب رضایت گردشگران و ایجاد خاطره خوش در اذهان آنها فرصت بازگشت مجدد و تبلیغ و ترویج مقصد گردشگری را فراهم آورد . و همچنین  اثرات مثبت اقتصادی ، فرهنگی ، اجتماعی و محیط زیستی را موجب گردد . با رشد گردشگری ؛ نیاز به آموزش و جذب نیروی انسانی در این فعالیت انسان محور ، اهمیت ویژه ای یافته است واضح است که تنها فراوانی نیروی انسانی نمی تواند ضامن عملکرد خوب برای دستیابی به توسعه این بخش باشد بلکه علاوه بر تعداد میزان دانش نظری و آشنایی خدمات دهندگان با مهارتهای حرفه ای نیز تعیین کننده است . بنابراین تدوین و اجرای استراتژی توسعه منابع انسانی گردشگری از اهمیت ویژه ای برخوردار است و آموزش مهمترین نقش را در این راستا ایفا می کند .

برنامه ریزی و توسعه منابع انسانی روش منظم برای اطمینان یافتن از اینکه در زمان مناسب افرادی مناسب در پست های مناسب قرار بگیرند تعریف می شود . از آنجا که جهانگردی نوعی فعالیت خدماتی است و به میزان زیادی به افرادی که در آن صنعت کار می کنند وابسته می باشد . بنابراین برای توسعه صنعت مزبور باید بدانیم که برای احراز پست های کنونی چه تعداد افراد با چه نگرش ها ، مهارت ها و دانشی لازم است . در توسعه منابع انسانی علاوه بر جنبه کمَی باید نسبت به جنبه های فرهنگی اجتماعی اهالی و جامعه میزبان حساسیت نشان داد .

نگاه جدیدی به برنامه ریزی منابع انسانی ؛ بر رابطه متقابل جنبه های مختلف مانند آموزش ، توسعه ، و استخدام تاکید دارد . توسعه منابع انسانی اساسا با به کار گیری موثر منابع انسانی ارتباط دارد . استراتژی منابع انسانی طی 25 سال اخیر دچار تغییر و رشد شده است . می توانیم این تحول را در استراتژی های کارکردی دهه 1980 تا استراتژی های توانایی ها در دهه 1990 تا استراتژی های نتیجه ای امروزی ردیابی کنیم . این تغییرات در منابع انسانی شرایط بازار کسب و کار و را در طی زمان نشان می دهد . تغییرات بلند مدت در روابط استخدامی ، از استخدام ارتباطی تا عملیاتی و ظهور جدید سه بخشی نیروی کار نخبگان ، سود سازان و هزینه ها بافت مهم دیگری برای استراتژی منابع انسانی ارائه می کند و راهی برای نگاه به آینده است . با نگاهی به پیش رو می توانیم استراتژی متمایز و نتیجه گرا و برنامه هایی برای بخش های مختلف نیروی کار ببینیم .

بحث بر سر این مسئله است که علاوه بر برنامه ریزی برای بازدید کنندگان ( گردشگران ) برای ساکنان منطقه نیز باید برنامه ریزی گردد . گردشگری به عنوان یک نیروی مثبت در زندگی ساکنان منطقه مطرح می باشد ، بنابراین باید مشارکت و پشتیبانی ساکنان منطقه را نیز داشته باشد . بسیاری از برنامه های گردشگری برای توسعه مناطق مقصد اهمیت کمی به توسعه منابع انسانی می دهند . به علاوه بسیاری از برنامه های گردشگری از شکل هایی از گردشگری پشتیبانی می کنند که با قابلیت های منابع انسانی موجود سازگار نبوده و به همین دلیل مردم محلی امکان مشارکت در گردشگری را پیدا نمی کنند .

مطالعات توسعه ای منابع انسانی گردشگری ( یا صرفا ارزیابی اثرات استخدام در گردشگری ) عموما بازتاب تجلی گردشگری به عنوان محرکی برای رشد اقتصادی می باشد . تحقیق در منابع انسانی گردشگری عموما از دو منظر مورد بررسی قرار می گیرد : الزامات منابع انسانی ( نیازهای کارمند یابی در این صنعت ) و مطالعات اثرات استخدام . اثرات استخدامی توسعه گردشگری به این دلیل مورد مطالعه قرار می گیرد که این اطلاعات برای کسب حمایت های مالی از آژانس های دولتی و تقاضای حمایت از جوامع محلی و ساکنان جهت توسعه بیشتر گردشگری مفید واقع گردد .

برنامه ریزی توسعه منابع انسانی امروزه با موضوع برنامه ریزی در مقصد مسافر نزدیکی بسیاری دارد . در کشورهایی که با کمبود نیروی انسانی مورد نیاز مواجه است موفقیت در این صنعت با دشواریهایی بسیار همراه بوده و ساده اندیشی است گمان بریم تنها با بکارگیری وآموزش های کوتاه مدت افراد می توان به موفقیت در این عرصه دست یافت . سازمان جهانی جهانگردی در گرد همایی خود همواره بر این نکته تاکید کرده است که صنعت جهانگردی نیازمند افراد شایسته و دارای مهارتهای لازم می باشد و در این زمینه صنعت نقش اساسی دارد . مسئله آموزش و پروش کارکنان در صنعت گردشگری مورد نیاز ، دستمزدها و همچنین فعالیت های انگیزیشی و تشویق کننده و اعمال نظارتهای جدی از جمله مواردی است که در برنامه ریزی توسعه منابع انسانی حائز اهمیت است . در این برنامه ریزی برآورد نیروی انسانی مورد نیاز و شناسایی نیازها و پیچیدگی های مربوط به این بخش و تدوین برنامه های آموزشی از ارکان اصلی می باشد که خود تحت تاثیر عرضه و تقاضا در این صنعت بوده است . 

کارمند هتل ، فروشنده آژانس ، میزبان ، نیروی خدماتی ، مدیر یک مهمانسرای جهانگردی و راننده یک تاکسی همه در این زنجیره مشترک با هم کار می کنند و ارائه خدمت می نمایند . نحوه کار هر کدام از این واحد ها به تنهایی بر چگونگی خروجی کار به شدت تاثیر می گذارند . عرضه این خدمات بدون شناسایی نیازهای مشتریان امکان پذیر نیست . و در جهان پر رقابت کنونی نه تنها برآورده ساختن نیازها بلکه کیفیت این پاسخگویی نیز بسیار اهمیت دارد و کارکنان باید آموزش ببینند که آنچه امروزه موجب بالا رفتن راندمان کار می شود ارایه خدماتی با حداکثر کیفیت می باشد و  حفظ و توسعه بازار کیفیت خدمات جایگاه ویژه ای دارد . این چالش همواره بزرگ بر سر راه صنعت جهانگردی است که باید تلاشی طاقت فرسا کیفیتی عالی تر ارایه دهد و این به این دلیل است که بازار همواره بر کیفیت اثر می گذارد .

در کشور ما بخش های مختلف گردشگری مثل هتل ها و دفاتر خدمات مسافرتی و همچنین مراکز خدماتی دیگر می روند تا با توجه به اهمیت نقش نیروی انسانی با روند رشد و توسعه این صنعت همگام شوند و با تدوین برنامه های آموزشی متناسب با نیازهای مشتریان خود ، هم در ارتقاء کارکنان خود تلاش کنند و هم خدماتی با کیفیت بالاتر به مشتریان ارائه نمایند. با در نظر گرفتن مطالب فوق ، وضعیت فعلی توسعه منابع انسانی در صنعت گردشگری ایران نیاز مبرم به اصلاحات دارد و رواج فرهنگ توسعه منابع انسانی نیز از ضرورتی انکار ناپذیر برخوردار است تا در جاهایی که این گونه مشاغل مثل کار در هتل ها و مراکز اقامتی با موانع فرهنگی مواجه است اصلاح شود . به نظر می رسد دست اندرکاران این صنعت نیز به اهمیت آموزش و توسعه منابع انسانی شاغل در مراکز خود واقف هستند و در این زمینه نیز با جدیت مشغول به انجام اقداماتی هستند . بسیاری از این موسسات با ایجاد واحد توسعه منابع انسانی در صدد افزایش مهارت های کارکنان خود و همچنین ایجاد رضایت شغلی که بر نوع خدمات ارائه شده توسط آنان به شدت اثر می گذارد ، می باشند .

سید حسین میررضی